Ιστορικό

Αλέκος Κοντόπουλος (Λαμία, 1904 - Αθήνα, 1975)
Ο Πρωτοπόρος της Αφαίρεσης

Η συλλογή της Δημοτικής Πινακοθήκης Λαμίας «Αλ. Κοντόπουλος».

    Η Δημοτική Πινακοθήκη Λαμίας «Αλέκος Κοντόπουλος», ιδρύθηκε  το 1984 στην οδό Αινιάνων 6-8, στο κέντρο της Λαμίας και πήρε το όνομα της, τιμής ένεκεν, από το όνομα του  Λαμιώτη ζωγράφου Αλέκου Κοντόπουλου.
Η συλλογή της Δημοτικής Πινακοθήκης της Λαμίας περιλαμβάνει κυρίως σχέδια του Αλέκου Κοντόπουλου: 

• πρώιμα σχέδια, από την περίοδο των σπουδών του στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας (1923-1929): Στα έργα αυτά γίνεται φανερή η επιρροή των δασκάλων του, του Γεώργιου Ιακωβίδη, του Νικολάου Λύτρα και του Δημητρίου Γερανιώτη.  Κυριαρχεί η ρεαλιστική διατύπωση των μορφών και του τοπίου, με έμφαση στις περιγραφικές αξίες και τα ακαδημαϊκά  γαιώδη χρώματα.

•  σχέδια,  από την περίοδο της μαθητείας του στις Ακαδημίες Colarossi και Grande Chaumiere, στο Παρίσι (1930-1934): 

Τα γυμνά του, αποκαλύπτουν επιρροές κυρίως από τον Ενγκρ, με το νατουραλιστικό πλάσιμο και την απόδοση των λεπτομερειών. Μία σειρά προσωπογραφιών, καμωμένων με μολύβι και  σινική μελάνη, όπως αυτή του Κωστή Παλαμά, του αρχαιολόγου και ακαδημαϊκού Κ. Ρωμαίου, καθώς και η αυτοπροσωπογραφία του Αλέκου Κοντόπουλου, εντάσσονται στη συλλογή. 

 Τα χρόνια αυτά επηρεάζεται από τις κατακτήσεις της γαλλικής ζωγραφικής  που έχει την ευκαιρία να γνωρίσει στα γαλλικά μουσεία.

• Αφαιρετικά σχέδια που αποκαλύπτουν την επίδραση των σύγχρονων καλλιτεχνικών τάσεων στο έργο του Κοντόπουλου (1934-1950): Επηρεάζεται κυρίως από τους τους μετα- ιμπρεσσιονιστικούς απόηχους και τον Σεζάν, τους Κυβιστές και Φωβιστές ζωγράφους. Γονιμοποιώντας διαρκώς το καλλιτεχνικό του αισθητήριο και μένοντας ανήσυχος και δεκτικός πλησιάζει όλο και περισσότερο, στον σχηματισμό και  την ολοκλήρωση της δικής του μη παραστατικής εικαστικής γλώσσας.

• Αφηρημένα σχέδια (1955 και μετά): Ο καλλιτέχνης  απελευθερώνεται από τους περιορισμούς που θέτει στη ζωγραφική η υποχρέωση να  απεικονίζει, όσο πιστότερα γίνεται, την ορατή πραγματικότητα.
   Η Τέχνη του Κοντόπουλου, ενδιαφέρεται να αποκαλύψει και να εκφράσει μια άλλη πραγματικότητα, πιο εσωτερική και γνήσια καλλιτεχνικά. Αξιοποιεί το χρώμα,  ως κύριο φορέα και εκφραστικό στοιχείο των συγκινήσεών του και μετατρέπει τη σύνθεση σε ποιητική συμφωνία χρωμάτων. Ο «αντικειμενικός» κόσμος χάνεται τελείως και στη θέση του αποκαλύπτεται η εσωτερική, μοναδική και ανεπανάληπτη, θέαση του καλλιτέχνη.

Η Τέχνη αποκτά το δικαίωμα να διακηρύξει τη δική της αποστολή, την ιδιαίτερη οντότητά της και να διερευνήσει περιοχές ευαισθησίας, μέσα από τους δικούς της υποκειμενικούς μύθους και τους δικούς της ξεχωριστούς κώδικες. Πολλές φορές, η ανεικονική γραφή του Αλέκου Κοντόπουλου χρησιμοποιεί τα παγκόσμια αρχέτυπα και τα διαχρονικά σύμβολα του ελληνικού πολιτισμού, σε μια προσπάθεια να ζωντανέψει τον χαμένο συλλογικό μύθο που ενέπνεε και εμψύχωνε τους καλλιτέχνες άλλων ιστορικών περιόδων, πριν την επέκταση του τεχνικού πολιτισμού και του απόλυτου ορθολογισμού.

Από το 1950, ο Αλέκος Κοντόπουλος  αναγνωρίζεται διεθνώς ως ένας από τους πρωτοπόρους της αφηρημένης τέχνης. 

Δεν είναι μόνο ο υποκειμενικός μύθος, τα διαχρονικά σύμβολα-αρχέτυπα  και η θέαση «εκ των έσω» που διαμορφώνουν την προσωπική γραφή του Αλέκου Κοντόπουλου. Στο έργο του, αναγνωρίζουμε επίσης την επίδραση της σύγχρονης φυσικής και της διατύπωσης της θεωρίας της Σχετικότητας, από τον Αϊνστάιν. Στα «Αισθητικά Δοκίμια» που συνέγραψε ο ίδιος ο καλλιτέχνης τη δεκαετία του ΄50, προσδιορίζει, για παράδειγμα, την υπόσταση του «χώρου» στο  έργο τέχνης φανερά επηρεασμένος από τον χωροχρόνο του Αϊνστάιν.

 Γράφει στα Αισθητικά του Δοκίμια, το  1953:

 «Πώς διαμορφώνεται ο χώρος του σύγχρονου έργου; Είναι βέβαιο ότι τον προσδιορίζουν οι δύο διαστάσεις. Θέλει να αγνοεί την Τρίτη διάσταση της προοπτικής, όπως μας την υπέβαλε η Αναγεννησιακή παράδοση. Όμως υπάρχει αυτή η Τρίτη διάσταση κατά ένα άλλο και διαφορετικό τρόπο. Τεχνικά, στο σημείο αυτό βρίσκεται ο ουσιώδης και ειδικός χαρακτήρας του σύγχρονου έργου που δεν είναι ούτε όπως ο χώρος της Αναγέννησης, ούτε των παλαιότερων έργων τέχνης. Η Τρίτη διάσταση δεν καθορίζεται από τη λογική του «σημείου όρασης» και των γραμμών που συγκλίνουν κατά μία κοινή και παραδεδεγμένη έννοια, αλλά γίνεται μια διάσταση χρονικής διάρκειας. Δημιουργείται κατά το χρονικό διάστημα που υπάρχει μεταξύ της αντίληψης του εξωτερικού αντικειμένου ή ακόμα της ενορατικής σύλληψης του καλλιτέχνη και της πραγματοποίησης του έργου τέχνης, κατά τη διάρκεια της οποίας υφίσταται η αρχική αντίληψη, τη μορφολογική μεταφορά. Με άλλα λόγια, η προοπτική δεν είναι εξωτερική, αλλά εσωτερική, δεν είναι διάσταση, αλλά χρόνος. Δεν είναι μια εμπειρική προοπτική, αλλά «ανθρώπινη». Έτσι, ο «χώρος» μέσα στον οποίο κινείται και ζει το σύγχρονο έργο δεν είναι ένας «χώρος» ανοιχτός, αλλά ένας κλειστός «χώρος» συμπύκνωσης και συνεκτικότητας. Οι διασπαρμένες μορφές των φαινομένων ενώνονται με μια θέληση ολοκλήρωσης, σε μια αρχιτεκτονική σύνθεση δημιουργίας και ύψους. Υπάρχει μια ακριβολογημένη έμφαση συνθετικότητας. Κατά συνέπεια, το γεγονός της ώριμης ζωγραφικής του καιρού μας, είναι μια ζωγραφική εσωτερικής αίσθησης που αντικατέστησε μια ζωγραφική εξωτερικής ερμηνείας».